Wiedza

Ciałka inkluzyjne i refolding: jak z nierozpuszczalnego białka uzyskać właściwy kształt

Gdy białko rekombinowane ulega ekspresji w cytoplazmie Escherichia coli, często nie pozostaje rozpuszczone. Agreguje w gęste cząstki zwane ciałkami inkluzyjnymi (IB) [6]. Przez długi czas agregaty te traktowano jako nieaktywny, niesfałdowany materiał odpadowy powstający w wyniku nadekspresji heterologicznej [5]. Nie są one odpadem. W porównaniu z innymi strategiami ekspresji tworzenie ciałek inkluzyjnych pozwala na wysokie miana produktu i umożliwia ekspresję białek toksycznych dla gospodarza [6].

Kosztem jest to, że białko opuszcza komórkę w niewłaściwym kształcie. Aby otrzymać rozpuszczalną, prawidłowo sfałdowaną cząsteczkę, trzeba rozbić komórki, zebrać cząstki, rozpuścić je i pozwolić łańcuchowi ponownie odnaleźć strukturę natywną. To właśnie ta sekwencja — solubilizacja i refolding — decyduje o tym, czy wydajność zostanie osiągnięta, czy utracona [5].

Dlaczego białko okazuje się nierozpuszczalne

Skłonność do agregacji różni się w zależności od białka i jest trudna do przewidzenia [3]. Wytwarzanie przeciwciał w postaci jednołańcuchowych fragmentów zmiennych (scFv) w E. coli pozostaje wyzwaniem właśnie dlatego, że białko rekombinowane ma tendencję do agregowania w ciałka inkluzyjne [1].

Czasami nierozpuszczalność jest celem, a nie problemem. Heterologiczne wytwarzanie białek w E. coli często napotyka na degradację proteolityczną, złożone oczyszczanie i toksyczność wobec gospodarza, a wytwarzanie białka w formie nierozpuszczalnej wewnątrz ciałek inkluzyjnych może złagodzić wszystkie trzy te problemy [3]. Ponieważ skłonność do tworzenia IB jest zmienna, jedną ze strategii jest połączenie białka docelowego z polipeptydem podatnym na agregację — znacznikiem IB [3].

Jeden z takich znaczników wyłonił się z przeglądu sekwencji sygnałowych, które miały działać odwrotnie. Licząca 39 aminokwasów sekwencja sygnałowa TorA z E. coli (ssTorA) nie kierowała ludzkich białek hEGF, Pla2 i IL-3 do peryplazmy; zamiast tego napędzała ich ekspresję na wysokim poziomie w ciałkach inkluzyjnych [3]. ssTorA wymusiła również agregację TrxA i MBP, dwóch endogennych białek E. coli, które normalnie są dobrze rozpuszczalne [3]. Działała zarówno przyłączona na końcu C, jak i na końcu N, oraz w szczepach K-12 i B [3]. Połączenie kilku kopii ssTorA w układzie tandemowym dawało efekt addytywny, wywołując niemal całkowitą agregację TrxA i MBP [3]. Znacznika użyto do wytworzenia wewnętrznie niestabilnego hEGF oraz toksycznego partnera fuzyjnego SymE [3].

Ciałka inkluzyjne mają atrybuty jakościowe, które można ustawić na etapie upstream

Poniżej fermentora — homogenizacja komórek, wirowanie, solubilizacja IB — przebieg procesu jest podatny na zmienność i często daje niskie wydajności ekstrakcji [6][8]. Robocza hipoteza w najnowszych pracach jest taka, że zmienność ta wynika z samych ciałek inkluzyjnych: mają one mierzalne atrybuty jakościowe, a atrybuty te można kontrolować poprzez warunki procesu upstream [6][8].

Badanie dwóch białek istotnych przemysłowo śledziło w czasie trzy atrybuty — miano, wielkość kulek IB oraz czystość — i wykazało, że wszystkie trzy zależały od pH i temperatury podczas ekspresji [8]. Model oparty na danych z tej pracy wskazał, że niskie temperatury i niskie pH sprzyjały ekspresji obu badanych białek [8]. Po ustaleniu pH i temperatury autorzy zmieniali następnie parametr fizjologiczny: specyficzną szybkość poboru substratu dla glukozy (qs,Glu) [8]. Wyższe specyficzne szybkości poboru glukozy silnie wpływały na atrybuty jakościowe i drastycznie zwiększały miano oraz czystość we wczesnych punktach czasowych [8]. Wyciągnięty wniosek był taki, że atrybuty jakościowe IB można modulować w sposób zależny od czasu w procesie upstream, aby uczynić proces downstream bardziej odpornym [8].

Znaczenie mają także źródło węgla i sposób indukcji. Ostra indukcja izopropylo-β-d-1-tiogalaktopiranozydem wiąże się z reakcjami stresowymi znanymi jako obciążenie metaboliczne lub produktowe, które ujawniają się głównie jako obniżone tempo wzrostu i liza komórek przy dłuższych czasach indukcji [2]. Łagodniejsza, regulowana indukcja laktozą zmniejsza ten poziom stresu [2]. Zastosowanie glukozy jako źródła energii obok laktozy jako induktora powoduje represję katabolityczną poboru laktozy, a w konsekwencji obniżone miano produktu [2]. Glicerol nie wykazuje oznak represji przy stosowaniu razem z laktozą, a w opisanych eksperymentach miał korzystny wpływ zarówno na żywotność komórek, jak i na produktywność białka rekombinowanego w porównaniu z glukozą [2].

Co komórka robi z własnymi agregatami

Ciałka inkluzyjne nie są wewnątrz komórki obojętne. Podczas wytwarzania drożdżowej alfa-glukozydazy w E. coli IB zaczynały ulegać dezagregacji, gdy tylko ustawała synteza białka, w procesie zależnym od chaperonów ClpB i DnaK, a uwolnione białko ulegało następnie albo degradacji, albo reaktywacji [4]. Małe białka szoku cieplnego IbpA i IbpB spowalniały dezagregację i degradację w wyższych temperaturach, ale w 15 °C ledwie zmieniały kinetykę dezagregacji [4]. Delecja ibpAB — nieszkodliwa w warunkach fizjologicznych — upośledzała wzrost kultury podczas wytwarzania alfa-glukozydazy, a w wyższych temperaturach nasilała akumulację białek stresowych, w tym DnaK, ClpB, enolazy i PNP [4]. Nadekspresja ibpAB tłumiła odpowiedź na szok cieplny i, przy jednoczesnym wytwarzaniu w 42 °C, zwiększała wydajność aktywności alfa-glukozydazy podczas reaktywacji [4]. Bez ibpAB usuwanie ciałek inkluzyjnych było szybsze, ale komórki doświadczały większego stresu i zaburzeń wzrostu [4].

Solubilizacja: ostra, łagodna albo chemiczna

Bezpośrednie porównanie na scFv pokazuje, jak bardzo wybór zależy od konstruktu. Łagodna solubilizacja pozwoliła odzyskać rozpuszczalne, funkcjonalne scFv z nieklasycznych IB bez żadnego znacznika fuzyjnego i bez jakiegokolwiek etapu refoldingu in vitro [1]. Jej wydajność odzysku przewyższała metodę denaturacji–refoldingu w każdym przypadku z wyjątkiem sytuacji, gdy scFv niosło znacznik białka wiążącego maltozę (MBP) [1]. MBP nie tylko wpływało na ekspresję cytoplazmatyczną, lecz także znacznie poprawiało wydajność refoldingu in vitro [1]. Bez znacznika MBP lub czynnika wspomagającego refolding białko uzyskane przez łagodną solubilizację miało lepszą strukturę i było funkcjonalnie bardziej aktywne niż białko uzyskane przez refolding in vitro [1]. Podsumowanie autorów: scFv ze znacznikiem MBP dawało lepsze wydajności refoldingu i rozpuszczalności, ale biorąc pod uwagę koszt, czas i zaletę braku znacznika, łagodną solubilizację warto rozważyć [1].

Istnieje też droga, która całkowicie pomija refolding. Katalitycznie aktywne ciałka inkluzyjne (CatIB) wytwarza się na żądanie poprzez połączenie krótkich znaczników peptydowych lub domen białkowych indukujących agregację z białkiem docelowym, a gdy celem jest enzym, powstałe cząstki działają jako immobilizaty enzymatyczne bez nośnika [5]. Efektywność tworzenia CatIB zależy od projektu konstruktu i warunków ekspresji [5].

Co z tego wynika

Ciałka inkluzyjne są świadomą strategią ekspresji, a nie trybem awarii [6]. Jeśli specyfikujesz lub audytujesz taki proces, warto zapytać o trzy rzeczy. Po pierwsze, czy atrybuty jakościowe IB — miano, wielkość, czystość — są w ogóle mierzone, skoro metody analityczne do tego istnieją, a parametry upstream w sposób wykazany je zmieniają [6][8]. Po drugie, jakie pH, temperaturę i profil podawania substratu wybrano i na jakiej podstawie, ponieważ to one określają materiał, z którym musi poradzić sobie ciąg downstream [8]. Po trzecie, czy denaturacja–refolding jest w ogóle konieczna: dla niektórych konstruktów łagodna solubilizacja dawała zarówno wyższą wydajność, jak i lepiej ustrukturyzowane białko [1], podczas gdy znacznik fuzyjny może odwrócić tę kolejność [1]. Uczciwy wniosek z literatury przeglądowej jest taki, że parametry procesu upstream można wykorzystać do wywołania różnych atrybutów jakościowych, w tym aktywności, ale nie są one jeszcze wykorzystywane w zadowalającym stopniu [6].

Bibliografia

  1. Sarker A, Rathore AS, Gupta RD. Evaluation of scFv protein recovery from E. coli by in vitro refolding and mild solubilization process — Microbial cell factories, 2019-01-14.
  2. Kopp J, Slouka C, Ulonska S, Kager J, Fricke J, Spadiut O, Herwig C. Impact of Glycerol as Carbon Source onto Specific Sugar and Inducer Uptake Rates and Inclusion Body Productivity in E. coli BL21(DE3) — Bioengineering (Basel, Switzerland), 2017-12-21.
  3. Jong WS, Vikström D, Houben D, van den Berg van Saparoea HB, de Gier JW, Luirink J. Application of an E. coli signal sequence as a versatile inclusion body tag — Microbial cell factories, 2017-03-21.
  4. Lethanh H, Neubauer P, Hoffmann F. The small heat-shock proteins IbpA and IbpB reduce the stress load of recombinant Escherichia coli and delay degradation of inclusion bodies — Microbial cell factories, 2005-02-11.
  5. Jäger VD, Lamm R, Küsters K, Ölçücü G, Oldiges M, Jaeger KE, Büchs J, Krauss U. Catalytically-active inclusion bodies for biotechnology-general concepts, optimization, and application — Applied microbiology and biotechnology, 2020-07-10.
  6. Slouka C, Kopp J, Spadiut O, Herwig C. Perspectives of inclusion bodies for bio-based products: curse or blessing? — Applied microbiology and biotechnology, 2018-12-19.
  7. Potempa LA, Yao ZY, Ji SR, Filep JG, Wu Y. Solubilization and purification of recombinant modified C-reactive protein from inclusion bodies using reversible anhydride modification — Biophysics reports, 2015-07-18.
  8. Slouka C, Kopp J, Hutwimmer S, Strahammer M, Strohmer D, Eitenberger E, Schwaighofer A, Herwig C. Custom made inclusion bodies: impact of classical process parameters and physiological parameters on inclusion body quality attributes — Microbial cell factories, 2018-09-20.

Wszystkie artykuły