Chromatografia krok po kroku: jak opublikowane protokoły oczyszczają białka rekombinowane
Chromatografia to ten etap procesu wytwarzania białka rekombinowanego, na którym cel zostaje oddzielony od wszystkiego, co jeszcze wytworzyła komórka gospodarza. Fermentacja dostarcza białko zmieszane z białkami gospodarza, kwasami nukleinowymi, składnikami pożywki i wariantami samego celu. Chromatografia jest sposobem, w jaki ta mieszanina zostaje sprowadzona do jednej substancji o znanym składzie. Opisane poniżej opublikowane protokoły, obejmujące histony, ludzki hormon wzrostu, lipazę grzybową, archeonową β-galaktozydazę, hydrogenazę z glonów, dehydrogenazę roślinną i α-synukleinę, pokazują, że w regularnym użyciu jest tylko kilka trybów rozdziału — a ciekawe decyzje dotyczą kolejności, materiału wyjściowego i sposobu sprawdzenia wyniku.
To, co dzieje się przed kolumną, decyduje o tym, co kolumna ma zrobić
Zasilanie pierwszej kolumny zależy od tego, czy białko jest rozpuszczalne w komórce, zamknięte w nierozpuszczalnych agregatach, czy wydzielane do pożywki.
Kiedy ekspresja na wysokim poziomie w Escherichia coli kieruje białko do ciałek inkluzyjnych — gęstych, nierozpuszczalnych agregatów pozbawionych aktywności biologicznej — zwykłą odpowiedzią jest ich odzyskanie i ponowne zwinięcie. W przypadku rekombinowanego ludzkiego hormonu wzrostu jedna z grup obrała drogę przeciwną: zminimalizowano samo powstawanie ciałek inkluzyjnych i zoptymalizowano warunki oczyszczania, tak że większość białka całkowitego znalazła się we frakcji rozpuszczalnej, którą następnie oczyszczono z wysoką wydajnością serią procedur chromatograficznych [4].
Drugie podejście zachowuje ciałka inkluzyjne, ale pomija ich izolację. Uproszczony protokół dla rekombinowanych histonów z bakterii, nazywany przez autorów „szybkim oczyszczaniem histonów", przygotowuje ekstrakty z całych komórek w silnie denaturujących warunkach, które bezpośrednio solubilizują ciałka inkluzyjne, pomijając to, co autorzy opisują jako najbardziej czasochłonny etap tradycyjnych protokołów [3]. Histony są następnie oczyszczane z tych ekstraktów metodą chromatografii jonowymiennej [3]. Histony przygotowane w ten sposób i histony oczyszczone z wyizolowanych ciałek inkluzyjnych miały podobną czystość, a obie strategie nie wpływały na jakość odtworzonych z nich oktamerów [3].
Tam, gdzie gospodarz wydziela białko, pierwszą operacją jest zatężanie, a nie liza. Pro-forma lipazy Rhizopus oryzae, ulegająca ekspresji i wydzielana w Pichia pastoris, była wytwarzana w hodowli półokresowej z zasilaniem w bioreaktorze o pojemności 50 l z indukcją metanolem, osiągając 21 000 U/ml po 168 h [7]. Supernatant zatężono przez ultrafiltrację na membranie o granicy odcięcia 10 kDa, a następnie oczyszczono metodą chromatografii jonowymiennej na SP Sepharose Fast Flow [7].
Wymiana jonowa: zwykła pierwsza kolumna
Wymiana jonowa rozdziela według wypadkowego ładunku powierzchniowego i w większości tych protokołów pojawia się jako etap wychwytu. Protokół histonowy wykorzystywał wymianę jonową bezpośrednio na zdenaturowanym ekstrakcie z całych komórek [3]. W przypadku α-synukleiny z E. coli wszystkie cztery porównywane drogi izolacji — gotowanie, wytrącanie kwasem, wytrącanie siarczanem amonu i liza peryplazmatyczna — były uzupełniane chromatografią jonowymienną i filtracją żelową [5].
Enzym roślinny pokazuje, jak daleko można posunąć samą wymianę jonową. Dehydrogenazę farnezolu z liści Polygonum minus oczyszczono 204-krotnie do pozornej homogeniczności metodą chromatografii jonowymiennej na DEAE-Toyopearl, SP-Toyopearl i Super-Q Toyopearl, a następnie trzema kolejnymi przebiegami filtracji żelowej na TSK-gel GS3000SW [8]. To trzy różne chemie jonowymienne w szeregu — wymieniacz anionowy, wymieniacz kationowy i kolejny wymieniacz anionowy — przed jakimkolwiek etapem rozdziału według wielkości. Oczyszczony enzym był heterodimerem podjednostek o masie 65 kDa i 70 kDa [8].
Powinowactwo i znaczniki fuzyjne: wbudowanie rozdziału w cząsteczkę
Chromatografia powinowactwa wiąże cel poprzez swoiste oddziaływanie, a nie przez właściwość masową, a partnera fuzyjnego można dobrać tak, by takie oddziaływanie stworzyć. Dla [FeFe]-hydrogenazy HydA1 z glonów zbudowano fuzję z [2Fe2S]-ferredoksyną PetF [6]. Umieszczenie ferredoksyny na końcu N, a nie na końcu C, dało czterokrotnie wyższe poziomy ekspresji [6].
Fuzja spełniała podwójną rolę. Silne powinowactwo wiązania ferredoksyny do DEAE umożliwiło dwuetapowe oczyszczanie metodą wymiany jonowej, po której następowała chromatografia powinowactwa StrepTactin [6]. Miejsce cięcia proteazy TEV w łączniku między obiema częściami pozwoliło usunąć ferredoksynę proteolitycznie po etapie DEAE, tak że samą hydrogenazę można było następnie oczyścić na StrepTactin [6]. Połączony proces dawał wydajności 5 mg HydA1 na litr hodowli E. coli przy aktywnościach właściwych 1000 U [6].
Ta praca wskazuje też tryb niepowodzenia swoisty dla metaloenzymów: niska wierność złożonego, swoistego dla enzymu procesu dojrzewania potranslacyjnego pozostawia w preparacie znaczną frakcję nieaktywnego apobiałka, które nie nadaje się do badań biofizycznych ani krystalograficznych [6]. Chromatografia rozdzielająca według ładunku lub wielkości niekoniecznie oddzieli formy dojrzałe od form apo.
Oddziaływania hydrofobowe i filtracja żelowa jako etapy doczyszczania
Chromatografia oddziaływań hydrofobowych (HIC) rozdziela według odsłoniętej powierzchni hydrofobowej. Rekombinowaną β-galaktozydazę z antarktycznego haloarcheona Halorubrum lacusprofundi, ulegającą ekspresji w Halobacterium sp. NRC-1 pod promotorem genu białka szoku zimna na poziomach 20-krotnie wyższych niż w organizmie natywnym, oczyszczono za pomocą filtracji żelowej i chromatografii oddziaływań hydrofobowych [2]. Następnie zidentyfikowano ją metodami SDS-PAGE, LC-MS/MS oraz na podstawie aktywności hydrolizy ONPG [2].
HIC sprawdza się również jako narzędzie analityczne. Przegląd w mAbs opisuje HIC-HPLC jako metodę rozdzielania wariantów cząsteczkowych białek terapeutycznych, stosowaną do monitorowania modyfikacji potranslacyjnych, w tym fragmentów proteolitycznych i nieprawidłowego zwinięcia domen, utleniania tryptofanu, izomeryzacji kwasu asparaginowego, tworzenia cyklicznego imidu, α-amidowanych końców karboksylowych, heterogenności końca karboksylowego i fukozylacji seryny [1]. Ten sam przegląd omawia krytyczne parametry metody i przydatność do stosowania w środowisku regulowanym [1]. Innymi słowy, tę samą chemię, która doczyszcza strumień preparatywny, można prowadzić analitycznie, aby pokazać, które warianty ten strumień preparatywny nadal zawiera.
Uzyskana czystość zależy od obranej drogi
Porównanie dotyczące α-synukleiny jest najwyraźniejszym dowodem na to, że wybory w oczyszczaniu nie są wymienne. Korzystając z niedenaturującej spektrometrii mas z jonizacją przez elektrorozpylanie, autorzy stwierdzili, że materiał izolowany przez wytrącanie kwasem i przez lizę peryplazmatyczną był najczystszy i dawał najwyższy udział białka monomerycznego — odpowiednio 100% i 96,5% [5]. Materiał z różnych protokołów zachowywał się odmiennie w komórkach, przy czym próbki bardziej multimeryczne i zdegradowane, najmniej czyste, powodowały większy wzrost żywotności komórek [5]. Co istotne, czystość i zawartość monomeru nie korelowały ze skłonnością do agregacji [5]. Wniosek autorów jest taki, że wybór metody oczyszczania może znacząco wpłynąć na wynik kolejnego badania [5].
Sprawdzanie wyniku
Żaden z tych protokołów nie kończy się na ostatniej kolumnie. W pracy nad hormonem wzrostu oczyszczony materiał analizowano metodami HPLC w odwróconym układzie faz, chromatografii wykluczania sterycznego, spektrometrii mas MALDI-TOF i dichroizmu kołowego i na tej łącznej podstawie stwierdzono, że białko było bardzo czyste, miało oczekiwaną masę cząsteczkową i nienaruszoną strukturę drugorzędową [4]. β-galaktozydazę potwierdzono metodami SDS-PAGE, LC-MS/MS oraz testem aktywności [2]. Dehydrogenazę farnezolu scharakteryzowano aż do sekwencji czterech peptydów tryptycznych metodą MALDI-TOF/TOF-MS, która nie wykazała istotnego podobieństwa do wcześniej opisanych dehydrogenaz farnezolu [8].
Co z tego wynika przy wyborze procesu
Z przedstawionych danych wynikają trzy praktyczne wnioski.
Porównując procesy lub dostawców, zapytaj, jakie tryby chromatografii znajdują się w ciągu technologicznym i w jakiej kolejności, czym zasilana jest pierwsza kolumna i jakie metody analityczne potwierdzają, że materiał końcowy jest tym, za co jest podawany. Protokół, który podaje wyłącznie wartość wydajności, nie odpowiedział na to pytanie.
Bibliografia
- Haverick M, Mengisen S, Shameem M, Ambrogelly A. Separation of mAbs molecular variants by analytical hydrophobic interaction chromatography HPLC: overview and applications — mAbs, 2014-07-01.
- Karan R, Capes MD, DasSarma P, DasSarma S. Cloning, overexpression, purification, and characterization of a polyextremophilic β-galactosidase from the Antarctic haloarchaeon Halorubrum lacusprofundi — BMC biotechnology, 2013-01-16.
- Klinker H, Haas C, Harrer N, Becker PB, Mueller-Planitz F. Rapid purification of recombinant histones — PloS one, 2014-08-04.
- Kim MJ, Park HS, Seo KH, Yang HJ, Kim SK, Choi JH. Complete solubilization and purification of recombinant human growth hormone produced in Escherichia coli — PloS one, 2013-02-07.
- Stephens AD, Matak-Vinkovic D, Fernandez-Villegas A, Kaminski Schierle GS. Purification of Recombinant α-synuclein: A Comparison of Commonly Used Protocols — Biochemistry, 2020-11-25.
- Yacoby I, Tegler LT, Pochekailov S, Zhang S, King PW. Optimized expression and purification for high-activity preparations of algal [FeFe]-hydrogenase — PloS one, 2012-04-26.
- Wang JR, Li YY, Xu SD, Li P, Liu JS, Liu DN. High-level expression of pro-form lipase from Rhizopus oryzae in Pichia pastoris and its purification and characterization — International journal of molecular sciences, 2013-12-24.
- Ahmad-Sohdi NA, Seman-Kamarulzaman AF, Mohamed-Hussein ZA, Hassan M. Purification and Characterization of a Novel NAD(P)+-Farnesol Dehydrogenase from Polygonum minus Leaves — PloS one, 2015-11-23.

