Wytwarzanie białka w E. coli: szczep gospodarza, projekt genu i wydajność
Zanim rekombinowany peptyd lub białko będzie można oczyścić, trzeba je najpierw wytworzyć. W procesie bakteryjnym oznacza to wprowadzenie genu cząsteczki docelowej do Escherichia coli — szybko rosnącej bakterii wykorzystywanej jako komórka produkcyjna — i hodowanie komórek do momentu, aż wypełnią się produktem. Wszystko na dalszych etapach, od tego, ile pasty komórkowej trzeba będzie obrobić, po to, czy cząsteczka będzie wymagała ponownego zwinięcia, rozstrzyga się na tym etapie.
Opublikowane przeglądy są zgodne co do tego, dlaczego E. coli jest rozwiązaniem domyślnym. Opisuje się ją jako jeden z organizmów z wyboru do produkcji białek rekombinowanych i szeroko stosowaną platformę ekspresyjną, wspieraną przez obszerny katalog plazmidów ekspresyjnych, wiele zmodyfikowanych szczepów i wiele strategii hodowli [1]. Drugi przegląd wymienia te same powody bardziej konkretnie: względna prostota, tania i szybka hodowla o dużej gęstości, dobrze poznana genetyka oraz duża liczba kompatybilnych narzędzi molekularnych [2].
Gospodarz to wybór, a nie rzecz z góry przesądzona
Najwyraźniej udokumentowanym przykładem są wiązania disiarczkowe. Wiązanie disiarczkowe to kowalencyjne połączenie dwóch reszt cysteinowych, które utrzymuje kształt zwiniętego białka. Zarówno organizmy eukariotyczne, jak i prokariotyczne utrzymują cytoplazmę w stanie zredukowanym, dlatego tworzenie wiązań disiarczkowych jest w tym przedziale utrudnione [5]. Komórki eukariotyczne tworzą te wiązania w utleniającym środowisku siateczki śródplazmatycznej podczas eksportu; bakterie nie mają odpowiednika takiego przedziału, mają natomiast systemy eksportu i aktywności enzymatyczne służące do tworzenia wiązań disiarczkowych i kontroli ich jakości w utleniającej peryplazmie [5]. Wytwarzanie białek z prawidłowo utworzonymi wiązaniami disiarczkowymi z wysoką wydajnością opisuje się jako wciąż aktualne wyzwanie, a niewiele szczepów jest przeznaczonych do modyfikacji potranslacyjnych, takich jak tworzenie wiązań disiarczkowych [3].
Jedną z inżynieryjnych odpowiedzi jest szczep SHuffle, zbudowany na podłożu supresorowym trxB gor, w którym osłabiono cytoplazmatyczne szlaki redukcyjne, tak aby wiązania disiarczkowe mogły powstawać w cytoplazmie, z izomerazą wiązań disiarczkowych DsbC pozbawioną sekwencji sygnałowej, wbudowaną do chromosomu [3]. W pracach charakteryzujących ten szczep podłoże szczepu B przewyższyło wersję K12, a współekspresja zmutowanych tioredoksyn i homologów PDI poprawiła wydajności różnych białek substratowych [3]. To użyteczne przypomnienie dla każdego, kto porównuje warianty procesu: dwa szczepy niosące ten sam plazmid nie są wymienne.
Sama sekwencja genu wyznacza pułap
Geny syntetyczne są coraz częściej wykorzystywane do produkcji białek, ponieważ informację o sekwencji łatwiej uzyskać niż odpowiadające jej fizyczne DNA, a sekwencje kodujące są powszechnie przeprojektowywane w celu zwiększenia ekspresji [4]. Warto poznać szczegóły systematycznego sprawdzenia tej praktyki.
Przygotowano zestawy genów syntetycznych do ekspresji w E. coli, kodujących polimerazę DNA oraz jednołańcuchowe przeciwciało [4]. Geny w obrębie każdego zestawu różniły się wyłącznie synonimicznym użyciem kodonów — to samo białko, inny zapis DNA. Ekspresja wahała się od niewykrywalnej do 30% białka komórkowego [4]. Ilość wytworzonego białka silnie zależała od kodonów użytych do zakodowania podzbioru aminokwasów, a korzystne kodony to przede wszystkim te odczytywane przez tRNA najsilniej obciążone podczas głodu aminokwasowego, a nie kodony najliczniej występujące w białkach E. coli o wysokiej ekspresji [4]. Następnie autorzy zaprojektowali, zsyntetyzowali i przetestowali nowe geny, stosując obciążenia kodonowe, które według ich modeli miały działać dobrze, i potwierdzili te modele [4]. Stwierdzili, że użycie kodonów w obrębie genu jest krytycznym czynnikiem decydującym o osiągalnych poziomach ekspresji, i zaproponowali, by tę samą metodykę wykorzystać do wyprowadzenia algorytmów projektowych dla dowolnego systemu ekspresyjnego [4].
Wynikają z tego dwa praktyczne wnioski. Po pierwsze, rozczarowujące miano może być problemem sekwencji, a nie fermentacji. Po drugie, powszechny skrót polegający na dopasowaniu częstości kodonów do genów gospodarza o najwyższej ekspresji nie był w tym badaniu tym, co korelowało z wydajnością [4].
Plazmid, promotor i indukcja
Plazmid niesie gen i elementy genetyczne, które go włączają. Seria pET jest szeroko stosowana do produkcji białek rekombinowanych w E. coli; jej moduły transkrypcji i translacji opisano po raz pierwszy w latach 80. XX wieku i od tego czasu nie uległy zmianie [7]. Jedna z grup zgłosiła wady projektowe tych modułów, przedstawiła ulepszone rozwiązania i wykazała, że włączenie ich do pET28a pozwoliło zwiększyć produkcję białka — są to zmiany możliwe do zastosowania w większości ze 103 wektorów tej serii i łatwe do wdrożenia [7].
Indukcję — moment, w którym każesz komórkom zacząć wytwarzać produkt — można również przeprowadzić temperaturowo. System oparty na promotorach pL i/lub pR faga lambda, regulowanych przez termolabilny represor cI857, jest szeroko stosowany w komórkach prokariotycznych, a indukcję uzyskuje się przez podniesienie temperatury hodowli, zwykle powyżej 37 °C [8]. Przegląd tego systemu podkreśla, że podwyższenie temperatury wyzwala — obok samej nadekspresji — szereg złożonych reakcji stresowych i że stosunkowo niewiele badań omawia te równoczesne efekty; ich zrozumienie przedstawia się jako drogę do lepszych strategii produkcji i odzysku o wysokiej wydajności [8]. Zmienne prowadzenia hodowli i strategie indukcji wymienia się wśród czynników bioprocesowych wpływających na nadekspresję [8].
Temperatura ma znaczenie również wtedy, gdy nie jest czynnikiem indukującym. W pracach nad optymalizacją szczepu SHuffle zmieniano warunki ekspresji w zakresie temperatury, warunków indukcji, podłoża szczepu i współeksprymowanych białek pomocniczych, a największy wpływ na poprawę wydajności miała temperatura; autoekspresja białek docelowych w tym szczepie dawała wyższe wydajności aktywnego, czystego białka [3].
Typowy tryb niepowodzenia
Mimo wszystkiego powyższego ekspresja w E. coli często kończy się nierozpuszczalnym i/lub niefunkcjonalnym białkiem [2]. Omawiane strategie pozwalające tego uniknąć dzielą się na dwie rodziny: kontrolowana ekspresja cząsteczki docelowej w postaci niezmodyfikowanej oraz modyfikacja konstruktu z użyciem znaczników zwiększających ekspresję i rozpuszczalność [2]. Cechy fizjologiczne bakterii wskazuje się również jako ograniczenie w wytwarzaniu w natywnej postaci polipeptydów podlegających rozległym modyfikacjom potranslacyjnym [5].
Jeszcze inna droga omija żywą komórkę. Bezkomórkowe systemy E. coli zwykle wykorzystują polimerazy RNA bakteriofagów, takie jak T7 [6]. System wykorzystujący wyłącznie endogenną polimerazę RNA E. coli i czynnik sigma 70 wytworzył w trybie okresowym około 0,75 mg/ml lucyferazy świetlika i wzmocnionego zielonego białka fluorescencyjnego, przy plazmidzie zoptymalizowanym z użyciem różnych elementów regulatorowych i przeprojektowanego, lepiej translowalnego eGFP [6]. Spośród trzech przetestowanych układów regeneracji ATP — fosforanu kreatyny, fosfoenolopirogronianu i kwasu 3-fosfoglicerynowego — maksymalną produkcję białka uzyskano z 3-PGA, a przygotowanie surowego ekstraktu uproszczono do 12-godzinnej procedury obejmującej hodowlę komórek [6].
O co pytać w sprawie procesu
Gdy oceniasz bakteryjną drogę wytwarzania peptydu lub białka, dane wskazują na cztery pytania. Jakie podłoże szczepu i czy wybrano je z określonego powodu, takiego jak tworzenie wiązań disiarczkowych [3][5]? Jaki plazmid i jaki tryb indukcji oraz czy elementy regulatorowe zostały przeanalizowane, czy po prostu odziedziczone [7][8]? Oraz jaka część produktu jest rozpuszczalna, skoro nierozpuszczalne lub niefunkcjonalne białko jest spodziewanym wynikiem na tyle często, że powstają całe przeglądy o tym, jak tego uniknąć [2]. Proces, który potrafi odpowiedzieć na wszystkie cztery pytania, został opracowany; ten, który nie potrafi, został skopiowany.
Bibliografia
- Rosano GL, Ceccarelli EA. Recombinant protein expression in Escherichia coli: advances and challenges — Frontiers in microbiology, 2014-04-17.
- Sørensen HP, Mortensen KK. Soluble expression of recombinant proteins in the cytoplasm of Escherichia coli — Microbial cell factories, 2005-01-04.
- Lobstein J, Emrich CA, Jeans C, Faulkner M, Riggs P, Berkmen M. SHuffle, a novel Escherichia coli protein expression strain capable of correctly folding disulfide bonded proteins in its cytoplasm — Microbial cell factories, 2012-05-08.
- Welch M, Govindarajan S, Ness JE, Villalobos A, Gurney A, Minshull J, Gustafsson C. Design parameters to control synthetic gene expression in Escherichia coli — PloS one, 2009-09-14.
- de Marco A. Strategies for successful recombinant expression of disulfide bond-dependent proteins in Escherichia coli — Microbial cell factories, 2009-05-14.
- Shin J, Noireaux V. Efficient cell-free expression with the endogenous E. Coli RNA polymerase and sigma factor 70 — Journal of biological engineering, 2010-06-24.
- Shilling PJ, Mirzadeh K, Cumming AJ, Widesheim M, Köck Z, Daley DO. Improved designs for pET expression plasmids increase protein production yield in Escherichia coli — Communications biology, 2020-05-07.
- Valdez-Cruz NA, Caspeta L, Pérez NO, Ramírez OT, Trujillo-Roldán MA. Production of recombinant proteins in E. coli by the heat inducible expression system based on the phage lambda pL and/or pR promoters — Microbial cell factories, 2010-03-19.

