Wiedza

Od prekursora do insuliny: co przesądza droga ekspresji

Insulina nie jest wytwarzana bezpośrednio w postaci gotowej, dwułańcuchowej cząsteczki. Powstaje jako prekursor, a wszystko, co następuje dalej — sposób wychwytu materiału, liczba potrzebnych etapów enzymatycznych, rodzaj zanieczyszczeń pojawiających się w badaniach zwalniających — wynika z tego, jaki prekursor i jakiego gospodarza wybrano na początku.

W opublikowanych pracach dominują dwie drogi wytwarzania: ekspresja w Escherichia coli , gdzie prekursor gromadzi się wewnątrz komórki w postaci nierozpuszczalnych ciał inkluzyjnych, oraz ekspresja sekrecyjna w drożdżach Pichia pastoris (syn. Komagataella pastoris ), gdzie prekursor insuliny jest wydzielany do pożywki hodowlanej [5][2].

Droga bakteryjna: białko fuzyjne, ciała inkluzyjne, konwersja

Proinsulina jest produktem pośrednim pomiędzy preproinsuliną, pierwotnym produktem translacji rybosomalnej, a samą insuliną [5]. Aby możliwe było jej wydajne wytwarzanie w bakteriach, musi powstawać jako białko fuzyjne wydłużone na końcu N, które następnie trzeba przekształcić w autentyczną proinsulinę w trakcie oczyszczania [5]. Ten etap konwersji nie jest opcjonalny — jest strukturalną konsekwencją przyjętej strategii ekspresji.

Podczas ekspresji bakteryjnej proinsulina tworzy ciała inkluzyjne [5]. Można to wykorzystać jako etap wychwytu: gęste, nierozpuszczalne cząstki łatwo oddzielić od większości rozpuszczalnej zawartości komórki. Konwencjonalnie przygotowane ciała inkluzyjne zawierają jednak znaczne ilości zanieczyszczeń niebiałkowych, które zakłócają późniejsze oczyszczanie chromatograficzne [5]. W opisanej metodzie rozwiązano to przez zmianę warunków przygotowania ciał inkluzyjnych tak, aby zakłócające zanieczyszczenia były usuwane, a białko fuzyjne proinsuliny zachowywane z wysoką wydajnością [5].

Warto wymienić dwa kolejne problemy drogi bakteryjnej, ponieważ powracają one w rozwoju procesu. Cząsteczki proinsuliny wewnątrz ciał inkluzyjnych są nieprawidłowo zwinięte i prawdopodobnie usieciowane ze sobą, co utrudnia określenie, ile proinsuliny faktycznie uległo ekspresji [5]. Zaproponowana odpowiedź miała charakter proceduralny, a nie analityczny: pobierać porcje po każdym istotnym etapie i porównywać ilość polipeptydu pokrewnego proinsulinie z ilością obecną przed tym etapem [5]. W końcowym oczyszczaniu zastosowano w tej pracy złoże do chromatografii w odwróconym układzie faz oparte na krzemionce zamiast złoża opartego na polistyrenie i diwinylobenzenie [5].

Zaprojektowanie procesu bez etapu cięcia

Jeden z nurtów prac uderzył bezpośrednio w etapy enzymatyczne. W badaniu z 2025 roku zaprojektowano nową mini-proinsulinę przez skrócenie peptydu C i wprowadzenie określonych podstawień reszt, z deklarowanym celem wyeliminowania konieczności cięcia enzymatycznego [8]. Wytwarzanie zoptymalizowano następnie, łącząc wysokoprzepustową hodowlę w mikroskali w mikrobioreaktorze z modelowaniem statystycznym metodą powierzchni odpowiedzi [8].

Opracowanie pożywki przebiegało według dwuetapowego planu statystycznego: krytyczne składniki pożywki przesiewano za pomocą planu Placketta–Burmana, a następnie doprecyzowano planem centralnym kompozycyjnym, który wskazał glicerol jako czynnik o największym wpływie na wydajność [8]. Spośród czterech wyprowadzonych statystycznie receptur najwyższą produktywność w mikroskali dała ta oznaczona jako Scenariusz III, 13,00 g/L, i utrzymała ją po przeskalowaniu do bioreaktora o pojemności 3 L, osiągając 11,5 g/L [8]. Autorzy opisują zoptymalizowaną pożywkę jako równoważącą źródła węgla i azotu w sposób wspierający żywotność komórek i ekspresję białka [8] oraz przedstawiają ten tok postępowania jako model opracowywania układów ekspresyjnych dla innych złożonych białek rekombinowanych w E. coli [8].

Dla inżyniera procesu przenośny wniosek to niewielka rozbieżność między przewidywaniem w mikroskali a wynikiem w bioreaktorze opisana w tym badaniu [8] — przesiew w mikroskali ma sens tylko wtedy, gdy uzyskany w nim ranking przetrwa przeskalowanie.

Droga drożdżowa: sekrecja, sekwencja sygnałowa i szczep gospodarza

Pichia pastoris to popularne drożdże do sekrecyjnego wytwarzania białek i uznany gospodarz do sekrecyjnego wytwarzania prekursora insuliny [2]. Sekrecja nie jest automatyczna: białka o trudnych właściwościach fałdowania lub białka wytwarzane w nadmiernym tempie mogą być zatrzymywane w siateczce śródplazmatycznej, wyzwalając odpowiedź na nieprawidłowo zwinięte białka (UPR) oraz indukcję degradacji związanej z siateczką śródplazmatyczną (ERAD) [2].

Znaczenie ma sposób, w jaki prekursor jest kierowany na zewnątrz komórki. Porównanie klonów wykorzystujących pełnej długości i skróconą sekwencję sygnałową sekrecji czynnika α wykazało, że klon ze skróconym sygnałem (CL4) wytwarzał prekursor insuliny na istotnie wyższym poziomie niż klon z sekwencją pełnej długości (HF7) w obu badanych pożywkach [6]. Podana różnica wynosiła 8,97 razy więcej w buforowanej złożonej pożywce metanolowej i 1,17 razy więcej w metanolowej pożywce z solami podstawowymi [6]. Autorzy wnioskują, że usunięcie fragmentów sekwencji sygnałowej sekrecji istotnie poprawiło wydajność ekspresji [6].

Co profil hodowli półokresowej robi z gospodarzem

Dwa badania nad kontrolowanymi hodowlami półokresowymi opisują fizjologię komórek stojącą za tymi liczbami. Komórki hodowano najpierw w trybie okresowym na pożywce zdefiniowanej o wysokim stężeniu glicerolu; po wyczerpaniu glicerolu wytwarzanie prekursora inicjowano dodatkiem metanolu przy zasilaniu ciągłym [2]. Najwyraźniejsze zmiany w proteomie po rozpoczęciu zasilania metanolem dotyczyły centralnego metabolizmu węgla, przy czym enzymy szlaku dysymilacji metanolu — praktycznie nieobecne w fazie okresowej na glicerolu — dominowały w proteomie w fazie metanolowej [2]. Poziom białek związanych z UPR i ERAD spadł, a zewnątrzkomórkowe gromadzenie prekursora insuliny osiągnęło około 3 g/L bez istotnego obciążenia aparatu sekrecyjnego [2].

Kolejne badanie wykazało, że odczytywanie tego spadku wprost jest pułapką [3]. Wysokie wewnątrzkomórkowe poziomy białka opiekuńczego Kar2/Bip, markera UPR, osiągano podczas wzrostu wykładniczego na glicerolu, po czym gwałtownie spadały one przy wejściu w fazę stacjonarną, a mikroskopia elektronowa ujawniła procesy autofagiczne, w tym ER-fagię, pod koniec fazy okresowej na glicerolu [3]. Poziomy Kar2/Bip przed indukcją nie wpływały na wydajność sekrecji w następującej po nich fazie metanolowej [3]. Co kluczowe, Kar2/Bip pojawiał się w supernatancie hodowli wytwarzających produkt, lecz nie w kontrolach niewytwarzających, a jego większość występowała jako skrócone białko o masie około 35 kDa [3]. Autorzy wnioskują, że ocena, czy dany produkt aktywuje UPR, wymaga analizy pożywki pod kątem zarówno skróconego, jak i nienaruszonego białka markerowego [3].

Zanieczyszczenia: co musi wykryć analityka

Niezależnie od wybranej drogi, gotową cząsteczkę ocenia się po tym, co jeszcze znajduje się w fiolce. W seriach rozwojowych rekombinowanej insuliny lispro wytwarzanej w E. coli chromatografia jonowymienna ujawniła nieznaną pochodną w ilości przekraczającej przyjęty limit [4]. Jej masa była o 42 Da wyższa od masy teoretycznej Lys(B31) insuliny lispro, jednego ze spodziewanych produktów pośrednich związanych z procesem [4]. Trawienie endoproteinazą Glu-C zlokalizowało zmodyfikowany peptyd, tandemowa spektrometria mas umiejscowiła przesunięcie na lizynie B31 na podstawie jonów typu y, a dwa jony diagnostyczne przy m/z 143,1 i 126,1 wskazały na acetylację lizyny [4]. Sekwencjonowanie metodą Edmana wobec zsyntetyzowanych w laboratorium wzorców fenylotiohydantoiny potwierdziło, że resztą jest N-ε-acetylo-L-lizyna [4].

Druga ścieżka degradacji ma charakter oksydacyjny. Rekombinowana insulina ludzka poddana przez trzy godziny w temperaturze pokojowej działaniu układu miedź(II)/askorbinian utworzyła DOPA i formę chinonową (DOCH), a addycja Michaela do tych produktów utleniania tyrozyny dała nowe wiązania kowalencyjne i agregaty [1]. Wykryto usieciowania pomiędzy DOCH w pozycjach B16, B26, A14 i A19 a wolnymi grupami aminowymi reszt N-końcowych Phe B1 i Gly A1 oraz łańcuchami bocznymi Lys B29, His B5 i His B10 [1]. Znaleziono także fragmenty pochodzące z hydrolizy wiązań peptydowych [1]. Zawartość agregatów śledzono chromatografią wykluczania sterycznego, a poszczególne formy lokalizowano spektrometrią mas z jonizacją elektrorozpylaniem w różnych warunkach pH i temperatury [1].

Co z tego wynika przy wyborze procesu

Jeden proces wytwarzania insuliny odróżniają od drugiego trzy pytania. Po drugie, ilu konwersji enzymatycznych wymaga dany konstrukt i czy projekt prekursora może którąkolwiek z nich usunąć [8]. Po trzecie, jak w rzeczywistości zachowuje się gospodarz przy danym profilu zasilania, czego — jak pokazują prace nad Kar2/Bip — nie da się odczytać wyłącznie z wewnątrzkomórkowych poziomów markera [3].

Bibliografia

  1. Torosantucci R, Mozziconacci O, Sharov V, Schöneich C, Jiskoot W. Chemical modifications in aggregates of recombinant human insulin induced by metal-catalyzed oxidation: covalent cross-linking via michael addition to tyrosine oxidation products — Pharmaceutical research, 2012-05-10.
  2. Vanz AL, Nimtz M, Rinas U. Decrease of UPR- and ERAD-related proteins in Pichia pastoris during methanol-induced secretory insulin precursor production in controlled fed-batch cultures — Microbial cell factories, 2014-02-13.
  3. Roth G, Vanz AL, Lünsdorf H, Nimtz M, Rinas U. Fate of the UPR marker protein Kar2/Bip and autophagic processes in fed-batch cultures of secretory insulin precursor producing Pichia pastoris — Microbial cell factories, 2018-08-09.
  4. Szewczak J, Bierczyńska-Krzysik A, Piejko M, Mak P, Stadnik D. Isolation and Characterization of Acetylated Derivative of Recombinant Insulin Lispro Produced in Escherichia coli — Pharmaceutical research, 2015-02-07.
  5. Mackin RB. Alternative preparation of inclusion bodies excludes interfering non-protein contaminants and improves the yield of recombinant proinsulin — MethodsX, 2014-08-12.
  6. Utami N, Nurdiani D, Hariyatun H, Putro EW, Patria FP, Kusharyoto W. Full-length versus truncated α-factor secretory signal sequences for expression of recombinant human insulin precursor in yeast Pichia pastoris: a comparison — Journal, genetic engineering & biotechnology, 2023-05-22.
  7. Keane J, Tajouri L, Gray B. Recombinant human growth hormone and insulin-like growth factor-1 do not affect mitochondrial derived highly reactive oxygen species production in peripheral blood mononuclear cells under conditions of substrate saturation in-vitro — Nutrition & metabolism, 2016-07-04.
  8. Ayan E, Aytekin AÖ, Kati A, Demirci H. Optimizing recombinant mini proinsulin production via response surface method and microbioreactor screening — PloS one, 2025-09-08.

Wszystkie artykuły